Een jaar geleden leek de discussie eenvoudig: "ZZP? Nee."

Na het einde van het handhavingsmoratorium ontstond veel onzekerheid over de handhaving van de Wet DBA. In verschillende sectoren werd de conclusie snel getrokken: zelfstandigen vormen een risico, dus zelfstandigen moeten verdwijnen. Vooral in de zorg werd het debat teruggebracht tot een simpele slogan: ZZP-nee.

Dat was begrijpelijk. Opdrachtgevers konden moeilijk aantonen dat een zelfstandige daadwerkelijk als ondernemer werkte. Er ontbraken beheersingsmodellen. Er was weinig inzicht in hoe opdrachten in de praktijk werden uitgevoerd. En als je iets niet kunt beheersen, lijkt verbieden de veiligste keuze.

Maar daarmee werd niet alleen schijnzelfstandigheid bestreden. Ook duizenden zelfstandigen die wél als ondernemer werkten, werden geraakt. De boodschap was simpel: stop met ondernemen en kom in loondienst (of ga detacheren) Of dat juridisch, economisch en maatschappelijk wel zo verstandig is, is een andere discussie. Want wie alle zelfstandigen uitsluit, creëert direct een nieuw probleem: de behoefte aan flexibiliteit verdwijnt namelijk niet. Want operatiekamers moeten open blijven, de wijkzorg moet blivjen draaien en de roosters moeten gevuld worden.

Het verschil is alleen dat de flexibele capaciteit vervolgens terugkeert via een detacheerder, broker of uitzendconstructie. Met extra opslagen, niet vrijgesteld van btw en daardoor met fors hogere kosten voor dezelfde capaciteit, als die überhaupt beschikbaar is. Het blijkt namelijk ook nog eens dat veel zorgondernemers de zorg verlaten hebben en in andere sectoren aan de slag zijn gegaan.

De vraag is niet of je flexibele capaciteit inzet. De vraag is dan alleen hoeveel extra je ervoor wilt betalen. Steeds meer bestuurders beginnen zich dat te realiseren. Want inmiddels is ook de werkelijkheid veranderd. Waar vroeger alleen contracten en goede bedoelingen bestonden, zijn er nu met AI ondersteunde systemen beschikbaar waarmee opdrachtgevers daadwerkelijk kunnen vastleggen, monitoren en onderbouwen hoe zelfstandigen werken. Dagelijkse registratie, vrijwel real-time compliance-monitoring, automatische vastlegging, dossiervorming en beheersingsapportages. Hierdoor is het mogelijk om snel bij te sturen als dat nodig is.

Hierdoor ontstaat ruimte voor een veel verstandiger uitgangspunt: niet ZZP-nee, maar: schijnzelfstandigheid-nee. Dat is een fundamenteel verschil.

Recente jurisprudentie laat bovendien zien dat het werken als zelfstandige in de zorg helemaal niet verboden is en verre van onmogelijk is. Wel vraagt het om zorgvuldigheid, transparantie en aantoonbaar ondernemerschap. Precies zoals het altijd had moeten zijn. De toekomst van de zorg ligt daarom niet in het verbieden van zelfstandigheid. De toekomst ligt in het kunnen onderscheiden van echte ondernemers en schijnconstructies. Wie dat verschil niet wil zien, die bestrijdt geen risico, maar die bestrijdt ondernemerschap.